Długość karmienia piersią pozostaje przedmiotem wielu rozmów, często presji i niezrozumienia. Co na to nauka?
Szacuje się, że antropologiczna normalna długość karmienia piersią u ludzi – czyli czas obserwowany w tradycyjnych, nieuprzemysłowionych społeczeństwach i wnioskowany na podstawie danych ewolucyjnych i międzykulturowych – wynosi od 2 do 4 lat.
Badania antropologiczno-paleontologiczne bazujące na znakowaniu izotopami w populacjach przedindustrialnych, takich jak nasi późnoholoceńscy przodkowie z Ameryki Południowej, wskazują, że wyłączne karmienie piersią standardowo trwało u ludzi do około 2. roku życia, a odstawienie od piersi zazwyczaj kończyło się w wieku około 4 lat.
Dane porównawcze dotyczące zwierząt z gatunku naczelnych i badania tradycyjnych społeczeństw wskazują, że wiek odstawienia od piersi u ludzi przypada na okres od 2 do 4 lat, odzwierciedlając naturalny okres odstawienia od piersi przed upowszechnieniem się nowoczesnych praktyk kulturowych. Ten okres jest związany z optymalnym przeżyciem dziecka, ponieważ przedłużone karmienie piersią zapewnia ciągłe korzyści odżywcze, immunologiczne i rozwojowe.
Mleko matki stanowi istotne źródło makroskładników i czynników immunologicznych przez cały okres karmienia piersią, także powyżej trzeciego i czwartego roku życia, wspierając zdrowie dziecka i jego rozwój neurologiczny.
Z perspektywy ewolucyjnej, dłuższe karmienie piersią powodowało wydłużenie odstępów między porodami, co mogło wiązać się z korzyściami reprodukcyjnymi poprzez poprawę przeżywalności matki i dziecka w środowiskach naszych przodków. Jak dotąd nie udowodniono żadnych niekorzystnych efektów o ustalonym związku przyczynowo-skutkowym z karmieniem piersią.
Publiczna debata i odpowiedzialność społeczna
Uwarunkowania kulturowe znacząco wpłynęły na przestrzeni lat na sposób żywienia dzieci. Opinie i postawy wobec małych dzieci oraz rodziców są ważnymi czynnikami społecznego dialogu, który może działać wspierająco dla zdrowia, pomagając rodzicom podejmować racjonalne i świadome decyzje w oparciu o aktualną i rzetelną wiedzę, lub też może działać w sposób przeciwny.
Stygmatyzacja matek karmiących dzieci piersią, karmiących dzieci dłużej niż 2,3,4 lata, nakładanie presji na dokonanie wyboru między sposobami karmienia, nakłanianie do zakończenia laktacji z powodu własnych przekonań nie jest wspierające, nie sprzyja budowaniu dobrych relacji społecznych, nie sprzyja budowaniu zdrowych społeczeństw.
Długie karmienie piersią zbliża kobiety i dzieci do normy w kontekście ryzyka wielu chorób, zatem wspieranie matek karmiących piersią, rodzin karmiących piersią, nie tylko powoduje wsparcie jednostki w zdrowym wyborze, ale powoduje zmniejszenie kosztów przyszłego potencjalnego leczenia, a co za tym idzie – zmniejsza obciążenia systemu ochrony zdrowia.
To są solidne dane. Polecam literaturę:
Loponte, D., & Mazza, B. (2021). Breastfeeding and weaning in Late Holocene hunter-gatherers of the lower Paraná wetland, South America. American journal of physical anthropology, 176(3), 504–520. https://doi.org/10.1002/ajpa.24381
Meek JY, Noble L. Technical Report: Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057989. doi:10.1542/peds.2022-057989.
Meek JY, Noble L. Policy Statement: Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057988. doi:10.1542/peds.2022-057988.
Lackey, K. A., Fehrenkamp, B. D., Pace, R. M., Williams, J. E., Meehan, C. L., McGuire, M. A., & McGuire, M. K. (2021). Breastfeeding Beyond 12 Months: Is There Evidence for Health Impacts?. Annual review of nutrition, 41, 283–308. https://doi.org/10.1146/annurev-nutr-043020-011242
Mehta, A. R., Panneer, S., Ghosh-Jerath, S., & Racine, E. F. (2017). Factors Associated With Extended Breastfeeding in India. Journal of human lactation : official journal of International Lactation Consultant Association, 33(1), 140–148. https://doi.org/10.1177/0890334416680179
Mattison, S. M., Wander, K., & Hinde, K. (2015). Breastfeeding over two years is associated with longer birth intervals, but not measures of growth or health, among children in Kilimanjaro, TZ. American journal of human biology : the official journal of the Human Biology Council, 27(6), 807–815. https://doi.org/10.1002/ajhb.22729
Brockway, M., & Venturato, L. (2016). Breastfeeding beyond infancy: a concept analysis. Journal of advanced nursing, 72(9), 2003–2015. https://doi.org/10.1111/jan.13000
Victora, C. G., Bahl, R., Barros, A. J., França, G. V., Horton, S., Krasevec, J., Murch, S., Sankar, M. J., Walker, N., Rollins, N. C., & Lancet Breastfeeding Series Group (2016). Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. Lancet (London, England), 387(10017), 475–490. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)01024-7
Patnode, C. D., Henrikson, N. B., Webber, E. M., Blasi, P. R., Senger, C. A., & Guirguis-Blake, J. M. (2025). Breastfeeding and Health Outcomes for Infants and Children: A Systematic Review. Pediatrics, 156(1), e2025071516. https://doi.org/10.1542/peds.2025-071516
Chowdhury, R., Sinha, B., Sankar, M. J., Taneja, S., Bhandari, N., Rollins, N., Bahl, R., & Martines, J. (2015). Breastfeeding and maternal health outcomes: a systematic review and meta-analysis. Acta paediatrica (Oslo, Norway : 1992), 104(467), 96–113. https://doi.org/10.1111/apa.13102
Rameez RM, Sadana D, Kaur S, et al. Association of Maternal Lactation With Diabetes and Hypertension: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2019;2(10):e1913401. doi:10.1001/jamanetworkopen.2019.13401
An official position statement of the Association of Women’s Health, Obstetric and Neonatal Nurses (2021). Breastfeeding and the Use of Human Milk. Nursing for women’s health, 25(5), e4–e8. https://doi.org/10.1016/j.nwh.2021.06.005
Gaitskell, K., Green, J., Pirie, K., Barnes, I., Hermon, C., Reeves, G. K., Beral, V., & Million Women Study Collaborators (2018). Histological subtypes of ovarian cancer associated with parity and breastfeeding in the prospective Million Women Study. International journal of cancer, 142(2), 281–289. https://doi.org/10.1002/ijc.31063
Pandeya, N., Huxley, R. R., Chung, H. F., Dobson, A. J., Kuh, D., Hardy, R., Cade, J. E., Greenwood, D. C., Giles, G. G., Bruinsma, F., Demakakos, P., Simonsen, M. K., Adami, H. O., Weiderpass, E., & Mishra, G. D. (2018). Female reproductive history and risk of type 2 diabetes: A prospective analysis of 126 721 women. Diabetes, obesity & metabolism, 20(9), 2103–2112. https://doi.org/10.1111/dom.13336
Jennifer D. Kaminker, Alexandra MacMaster, Jessica Pudwell, Kira King, Graeme N. Smith, Prevalence of newly diagnosed essential hypertension within one year postpartum: a systematic review and meta-analysis, AJOG Global Reports, 5, 3, (100519), (2025)